តាមទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិ ខ្មែរ នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសវៀតណាម ពិធីសែនដូនតា ប្រព្រឹត្តទៅចាប់ពីថ្ងៃ ១៤ រោច ខែភទ្របទ ដល់ថ្ងៃ ១ កើតខែអស្សុជ តាមច័ន្ទគតិ។
ពិធីបុណ្យនេះមានអត្ថន័យស្រដៀងគ្នាទៅនឹងពិធីបុណ្យ វូឡាន របស់ជនជាតិ គិញ ជាឱកាសសម្រាប់កូនចៅ សម្តែងការដឹងគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះបុព្វបុរសដែលបានផ្តល់កំណើត និងចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សា។
ក្នុងឱកាសនេះ គ្រួសារ ខ្មែរ រៀបចំយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ល្អិតល្អន់។ នៅតាមវត្តអារាម ប្រជាជនរួមគ្នាសម្អាត តុបតែងទង់ក្រពើ និងទង់រលក ជួសជុលចេតិយ។ នៅផ្ទះ រៀបចំសម្អាតហឹងដូនតា បុព្វការីជន ហើយសំណែនដ៏វិសេសជាមួយនឹងម្ហូបប្រពៃណីត្រូវបានរៀបចំសម្រាប់សែនដូនតា។ ទោះបីលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចនៅលំបាក ស្ពកបាយនីមួយៗបង្ហាញពីការគោរព និងជាសញ្ញាសម្គាល់នៃវប្បធម៌ ខ្មែរ។
នៅវត្ត ចន្ទរង្សី (ទីក្រុង ហូជីមិញ) ពិធីសែនដូនតាបានប្រព្រឹត្តទៅប្រកបដោយភាពទាក់ទាញប្រជាជន ខ្មែរ កំពុងរស់នៅ និងធ្វើការនៅទីក្រុង ហូជីមិញ យ៉ាងច្រើនកុះករអញ្ជើញមកចូលរួម។ ពិធីកិច្ចជាច្រើនដូចជា ពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ ពិធីដាក់បាត្រ ពិធីសម្តែងធម៌ទេសនា បង្សុកូល ត្រូវបានប្រារព្ធឡើង បង្កើតជាកន្លែងពិសិដ្ឋនៃជំនឿ និងទំនាក់ទំនងផ្សារភ្ជាប់សហគមន៍។
ចែករំលែកអំពីអត្ថន័យនៃពិធីបុណ្យនេះ ព្រះតេជគុណ យ៉ាញ់លើយ គង់វត្តចន្ទរង្សី និមន្តមានសង្ឃដីកាថា “ពិធីបុណ្យសែនដូនតា គឺជាពិធីបុណ្យប្រពៃណីដ៏សំខាន់មួយរបស់ប្រជាជន ខ្មែរ ដើម្បីរំលឹកតបគុណចំពោះមាតាបិតា ជីដូនជីតា និងអ្នកដែលមានគុណចំពោះយើង ហើយតាមរយៈនេះ ប្រជាជនក៏បង្កើតនូវកុសល សេចក្តីចម្រើន និងបួងសួងដល់ក្រុមគ្រួសារបានសេចក្តីសុខ សេចក្តីចម្រើន”។
ពិធី សែនដូនតា នៅទីក្រុង ហូជីមិញ មិនត្រឹមតែជាកន្លែងប្រតិបត្តិជំនឿសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាកន្លែងបង្អែកស្មារតីសម្រាប់មាមីងបងប្អូនរស់នៅឆ្ងាយស្រុកទៀតផង។ ដោយបានធ្វើការនៅក្នុងទីក្រុងអស់រយៈពេលជាង ១៥ ឆ្នាំ អ្នកស្រី ធីទៀន (មកពីទីក្រុង កឹនធើ) ដោយសារការងារមិនអាចទៅស្រុកកំណើតដើម្បីជួបជុំគ្រួសារបាន។ អ្នកស្រីបានរៀបចំអាហារមួយស្ពកតូចជាមួយនឹងម្ហូបរសជាតិស្រុកកំណើត ហើយយកមកវត្ត ចន្ទរង្សីប្រគេនព្រះសង្ឃ។ នៅក្នុងលម្ហបរិកាសធ្លាប់ជួបជាមួយនឹងសំឡេងព្រះសង្ឃសម្តែងព្រះបរិត្ត បង្សុកូលមានអារម្មណ៍ថាដូចជាបរិយាកាសពិធីបុណ្យនៃស្រុកកំណើតរបស់នាងខ្ញុំអញ្ចឹងដែរ។
“ថ្ងៃណាក៏ទូរស័ព្ទទៅផ្ទះសួរសុខទុក្ខឪពុកម្តាយ កូនក្មួយនៅស្រុកកំណើតតើមានទៅវត្តធ្វើបុណ្យទានឬទេ នៅទីនេះមានស្រងូតស្រងាត់ចិត្តបន្តិច ប៉ុន្តែទៅវត្តធ្វើឲ្យខ្ញុំសប្បាយចិត្តហើយ។ យើងគ្រាន់តែបួងសួងសុំឲ្យគ្រួសាររបស់យើងរកស៊ីមានបាន ជីជូនជីតា ពុកម៉ែ និងកូនៗ មានសុខភាពល្អ ហើយធ្វើឲ្យយើងសប្បាយចិត្ត” អ្នកស្រី ទៀន រំភើបចែករំលែក។
បរិយាកាសដ៏កក់ក្តៅនៃថ្ងៃបុណ្យនៅទាំងរីកសាយភាយដល់បណ្តាក្រុមគ្រួសារពហុវប្បធម៌ផងដែរ។ អ្នកស្រី ង្វៀន ធុយម៉ាយ (ជនជាតិ គិញ) និងស្វាមីលោក ថាច់ ដើយ (ជនជាតិ ខ្មែរ មកពីខេត្ត អានយ៉ាង) ចាត់ទុកសែនដូនតា ជាឱកាសពិសេសមួយដើម្បីចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សាមនោសញ្ចេតនា ថែរក្សាលក្ខណៈប្រពៃណី។
អ្នកស្រី ម៉ាយ មានប្រសាសន៍ថា៖ “ក៏ដូចជាជនជាតិវៀតណាមឯទៀតមានខែ ៧ ចន្ទគតិ ដើម្បីងាកឆ្ពោះទៅក្រុមគ្រួសារ ជនជាតិ ខ្មែរ មានពិធីសែនដូនតាទៅវត្តដើម្បីបួងសួងសុំសេចក្តីសុខដល់ក្រុមគ្រួសារដូច្នេះដែរ។
ពិធីបុណ្យនេះក៏ជាឱកាសមួយសម្រាប់យុវជនខ្មែរជំនាន់ក្រោយបានបញ្ជាក់ពីមោទកភាពជាតិរបស់ខ្លួន។ លោក លីសែន (ស្រុកកំណើតនៅទីក្រុង កឹនធើ) ធ្វើការនៅទីក្រុង ហូជីមិញ អស់រយៈពេល ៨ ឆ្នាំ បាននិយាយថា “ខ្ញុំរៀបចំគ្រឿងបូជាគ្រប់យ៉ាងដើម្បីនាំយកទៅវត្ត។ ប្រជាជន ខ្មែរ ចាប់តាំងពីកុមារភាពមក បានផ្សារភ្ជាប់ ហើយចាត់ទុកវត្តជាកន្លែងគោរពបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក៏ជាកន្លែងសម្រាប់ផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងជួបជុំគ្នាដើម្បីរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិ”។
ស្រដៀងគ្នានេះដែរ យុវនារី ងូ ធីទឿងយុយ (ស្រុកកំណើតនៅ កឹនធើ) ជានិស្សិតភាសាជប៉ុនមានប្រសាសន៍ថា៖ “ពិធី សែនដូនតា គឺដើម្បីរំលឹកគុណដល់ជីដូនជីតា កូនក្មួយយកអាហារទៅវត្តជាគ្រឿងសក្ការៈ ដូចជានាំយកទៅជូនជីដូនជីតា។ នេះជាឱកាសដើម្បីរំលឹកគុណូបការៈរបស់ដូនតា និងធ្វើអំពើល្អអោយខ្លួនឯង”។
សែនដូនតា នៅកណ្តាលទីក្រុងដ៏ទំនើបបានហួសពីក្របខណ្ឌនៃពិធីសាសនា ក្លាយជាតំណភ្ជាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយរបស់ជនជាតិ ខ្មែរ បញ្ជាក់ពីភាពឋិតថេរយូរអង្វែងនៃប្រពៃណី "ផឹកទឹកឱ្យនឹកដល់ប្រភព ជ្រកម្លប់ឱ្យនឹកដល់អ្នកដាំ " ។ អាស្រ័យហេតុដូច្នេះ សហគមន៍ជនជាតិ ខ្មែរ មិនត្រឹមតែរក្សាដើមកំណើតវប្បធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងរួមចំណែកលើកកម្ពស់ជីវភាពស្មារតីចម្រុះនៃទីក្រុង ហូជីមិញ ផងដែរ
អត្ថបទនិងរូបថត៖ លឺវនៀម
ប្រែសម្រួល៖ សឺន ហេង
