ឃ្លាំងសិល្បៈដ៏ល្អឯក
បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ ប្រហែល ៨% នៃចំនួនប្រជាជនរបស់ខេត្ត អានយ៉ាង រស់នៅប្រមូលផ្តុំនៅតាមមូលដ្ឋានតំបន់ព្រំដែនជាច្រើនដូចជា៖ ទ្រីតូន កូតូ អូឡឹម នូយកឹម។ល។ ឆ្លងកាត់ជាច្រើនជំនាន់មកហើយ សហគមន៍ ខ្មែរ បានថែរក្សាឃ្លាំងសិល្បៈប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប ចាប់ពីរាំវង់ រាំសារ៉ាវ៉ាន់ សិល្បៈច្រៀងអាយ៉ៃ ចម្រៀងចាប៉ី សិល្បៈរាំស្គរឆៃយ៉ាំ វង់ភ្លេងពិណពាទ្យរហូតដល់ការសម្តែងល្ខោនយូកេ យីកេ សិល្បៈរបាំ និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីនានាដូចជា ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី បុណ្យសែនដូនតា និងពិធីបុណ្យអកអំបុក។
ទម្រង់សិល្បៈទាំងនោះមិនត្រឹមតែមានតម្លៃផ្នែកកម្សាន្តប៉ុននោះទេ ថែមទាំងរក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ និងពុទ្ធិប្រជាប្រិយរបស់បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ ទៀតផង។ ពិធីបុណ្យប្រពៃណីនីមួយៗ គឺជា "ឆាកសម្តែងប្រក្រតី" សម្រាប់តម្លៃវប្បធម៌ ខ្មែរ បានសម្តែងឡើងវិញយ៉ាងរស់រវើក។ ផ្តើមពីនោះ រួមចំណែកបង្កើតអត្តសញ្ញាណដាច់ដោយឡែករបស់បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ នៅតំបន់ បៃនូយ (ភ្នំប្រាំពីរ) ខេត្ត អានយ៉ាង ទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរយ៉ាងច្រើនកុះករ។
នៅក្នុងឃ្លាំងសិល្បៈប្រពៃណីរបស់បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ ខេត្ត អានយ៉ាង សិល្បៈសម្តែងស្គរឆៃយ៉ាំត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទម្រង់តួយ៉ាង។ អ្នកសំដែងមិនត្រឹមតែទះស្គរប៉ុននោះទេ ថែមទាំងគួបផ្សំចលនារាំ បង្វិលខ្លួន លោតនិងញាក់មុខញាក់មាត់តាមចង្វាក់ បង្កើតជាទស្សនីយភាពសម្តែងដិតដោយលក្ខណៈសិល្បៈ។ ឆ្នាំ ២០២៥ សិល្បៈសម្តែងស្គរឆៃយ៉ាំរបស់ជនជាតិ ខ្មែរ នៅខេត្ត អានយ៉ាង ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីជាតិ បញ្ជាក់ពីតម្លៃពិសេសនៃទម្រង់សិល្បៈនេះ។
ក៏ប៉ុន្តែ ដើម្បីក្លាយជាសិប្បករសម្តែងស្គរឆៃយ៉ាំមិនមែនជារឿងងាយស្រួលឡើយ។ យោងតាមព្រះតេជគុណ ចៅរីន ព្រះពហុស្សូតវត្ត ស្នាយដង្គុំ (ឃុំ អូឡឹម) មានថេរដីកាថា៖ អ្នកសំដែងស្គរឆៃយ៉ាំត្រូវតែឆ្លងកាត់ការហ្វឹកហាត់លត់ដំយ៉ាងម៉ត់ចត់ជាច្រើនឆ្នាំទើបសម្តែងយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញបាន។ វ័យដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់សម្តែងគឺចាប់ពី ១៦ ទៅ ៤០ ឆ្នាំ ទាមទារសុខភាពល្អ កម្លាំងកាយមាំមួន និងមានក្រឹត្យវិន័យខ្ពស់។
យោងតាមព្រះតេជគុណ ចៅរីន បច្ចុប្បន្ន ការអភិរក្សសិល្បៈរាំស្គរឆៃយ៉ាំជួបការលំបាកមិនតិចឡើយ ខណៈពេលចំនួនសិប្បករសិប្បការិនីមានលទ្ធភាពបង្ហាត់បង្រៀនកាន់តែតិចទៅ ខណៈពេលចំនួនយុវជនតាមរៀនក៏មិនទាន់ច្រើនដែរ។ មិនតិចទេវត្ត ខ្មែរ អញ្ជើញគ្រូបង្ហាត់បង្រៀនមកពីមូលដ្ឋានផ្សេងមកបង្ហាត់បង្រៀនណែនាំដោយសារតែខ្វះអ្នកជំនាញ។ បច្ចុប្បន្ននេះ សិប្បកម្មធ្វើស្គរឆៃយ៉ាំក៏កំពុងតែប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យនៃការបាត់បង់ដែរ ដោយសារចំនួនមនុស្សដែលដឹងពីរបៀបធ្វើស្គរកំពុងថយចុះពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ហើយស្ទើរតែគ្មានថ្នាក់រៀនស្នងបន្តវេនតែម្តង បណ្តាលឱ្យក្រុមស្គរជាច្រើនត្រូវទិញឧបករណ៍ភ្លេងពីកន្លែងផ្សេងក្នុងតម្លៃខ្ពស់ខ្លាំងណាស់។
លោក ចៅ សុខហ៊ន់ អនុប្រធានការិយាល័យវប្បធម៌ - សង្គមឃុំ អូឡឹម មានប្រសាសន៍ថា៖ កិច្ចការអភិរក្សសិល្បៈសម្តែងស្គរឆៃយ៉ាំនៅជួបលំបាកជាច្រើន ដោយសារតែកង្វះអ្នកស្នងបន្តវេនកាន់តែខ្លាំង យុវជនជាច្រើនមិនទាន់មករៀន ខណៈពេលគុណភាពឧបករណ៍ភ្លេងក៏ធ្លាក់ចុះ និងថវិកាសម្រាប់ចំណាយការហាត់រៀន ការសម្តែង និងការថែរក្សានៅមានកម្រិតនៅឡើយ។
ដើម្បីអភិរក្សសិល្បៈសម្តែងស្គរឆៃយ៉ាំ លោក ចៅ សុខហ៊ន់ ឱ្យដឹងថា៖ មូលដ្ឋានកំពុងសហការជាមួយនឹងផ្នែកវប្បធម៌ និងវត្ត ខ្មែរ ដើម្បីបើកថ្នាក់បង្ហាត់បង្រៀនយុវជន ក្មេងជំទង់ ឧបត្ថម្ភទិញឧបករណ៍ភ្លេង សម្លៀកបំពាក់ អញ្ជើញសិប្បករសិប្បការិនីពូកែៗ ណែនាំដោយផ្ទាល់ ព្រមទាំងបង្កើតក្រុមស្គរបម្រើពិធីបុណ្យ ដើម្បីបង្កើតកងកម្លាំងជំនាន់ក្រោយ និងរក្សាភាពរស់រាននៃសិល្បៈឆៃយ៉ាំ។
ហានិភ័យបាត់បង់ទម្រង់សិល្បៈជាច្រើន
យោងតាមមន្ទីរជនជាតិ និងសាសនាខេត្ត អានយ៉ាង៖ បច្ចុប្បន្ននេះ កងជួរសិប្បករសិប្បការិនី ខ្មែរ អ្នកថែរក្សា អនុវត្ត និងបង្ហាត់បង្រៀនសិល្បៈប្រពៃណីនៅខេត្ត អានយ៉ាង កំពុងធ្លាក់ចុះទាំងចំនួន និងលទ្ធភាពដំណើរការ។ សិប្បករសិប្បការិនីភាគច្រើនមានវ័យចំណាស់ សុខភាពធ្លាក់ចុះ ល័ក្ខខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចនៅលំបាក ខណៈពេលយុវជនជំនាន់ក្រោយមិនសូវចាប់អារម្មណ៍តាមរៀនមុខរបរនេះ។ ប្រការនេះបង្កើនហានិភ័យនៃការបាត់បង់ទម្រង់សិល្បៈប្រពៃណីរបស់ជនជាតិ ខ្មែរ។
នៅតាមមូលដ្ឋានមានបងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ រស់នៅច្រើនកុះករដូចជា៖ ទ្រីតូន ទិញបៀន យ៉ាងថាញ់ ហនដឹត ឌិញហ្វា ហ្កក្វាវ និង វិញធន់ មូលដ្ឋាននីមួយៗ មានសិប្បករសិប្បការិនីប្រហែល ៥ ទៅ ១០ នាក់តែងតែសម្តែងទម្រង់ទាំងឡាយជាប្រចាំដូចជា៖ ភ្លេងពិណពាទ្យ ស្គរឆៃយ៉ាំ យូកេ របាំ ចម្រៀងចាប៉ី ច្រៀងអាយ៉ៃ ។ល។ សិប្បករសិប្បការិនីស្ទើរតែទាំងអស់មានវ័យចាស់ មានអាយុចាប់ពី ៥៥ ឆ្នាំឡើងទៅ និងមានសិប្បករសិប្បការិនីជាច្រើនមានអាយុ ៧០ ប្លាយ។
បច្ចុប្បន្ននេះ នៅតាមវត្ត ខ្មែរ ក្នុងខេត្ត អានយ៉ាង មានសិប្បករសិប្បការិនីជាច្រើននៅតែខិតខំអស់ពីចិត្តពីថ្លើមបង្ហាត់បង្រៀនយុវជនជំនាន់ក្រោយ ក៏ប៉ុន្តែភាគច្រើនការបង្ហាត់បង្រៀននេះកើតឯកឯង មិនទាន់មានកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលតាមក្បួនខ្នាត កម្មវិធីសិក្សាមិនទាន់ឯកភាព ឬយន្តការឧបត្ថម្ភសមស្រប។ ថ្នាក់បង្ហាត់បង្រៀនត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយផ្នែកវប្បធម៌ ឬមូលដ្ឋានក្នុងរយៈពេលខ្លី មិនទាន់បានបង្កើតគំរូបណ្តុះបណ្តាលរយៈពេលវែងនៅឡើយទេ។
ក្បែរនោះ ទម្រង់សិល្បៈប្រពៃណី ខ្មែរ ជាច្រើនកំពុងប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការបាត់បង់ដោយសារតែខ្វះសិប្បករសិប្បការិនីស្នងបន្តវេន របៀបប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ភ្លេងមិនទាន់ត្រូវបានបង្រៀនពេញលេញនៅឡើយទេ ប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការបាត់បង់។ ក្រុមសិល្បៈយូកេ របាំ និងវង់ភ្លេងពិណពាទ្យមួយចំនួនដំណើរការម្តងម្កាលក្នុងឱកាសពិធីបុណ្យតែប៉ុននោះ ជួនកាលត្រូវអញ្ជើញសិប្បករសិប្បការិនីមកពីមូលដ្ឋានផ្សេងទៀតមកជួយទៀតផង។
ស្របពេលនោះ កិច្ចការថែរក្សាឯកសារក៏នៅមានកម្រិតផងដែរ។ ឯកសារជាច្រើនស្តីអំពីសិល្បៈប្រពៃណី ខ្មែរ នៅរាត់រាយនៅតាមវត្ត ផ្ទះប្រជាជន ឬសិប្បករសិប្បការិនីរក្សាទុកដោយខ្លួនឯងទើបងាយខូចខាត បាត់បង់។ មិនទាន់មានមូលដ្ឋានទិន្នន័យឌីជីថលឯកភាពបណ្តាលឱ្យការអភិរក្ស ការស្រាវជ្រាវ ការបង្ហាត់បង្រៀន និងការផ្សព្វផ្សាយតម្លៃវប្បធម៌នៅជួបលំបាកជាច្រើន។
នាំយកបេតិកភណ្ឌ “រស់រាន” ជាមួយសហគមន៍
រហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ សហគមន៍ ខ្មែរ នៅខេត្ត អានយ៉ាង ក៏មានបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ អរូបីលំដាប់ថ្នាក់ជាតិចំនួន ៥ រួមមាន៖ ពិធីប្រណាំងគោ បៃនូយ (ភ្នំប្រាំពីរ) ១ ពុទ្ធិ និង បច្ចេកទេសចារអក្សរលើស្លឹករឹត ១ សិល្បៈសម្តែងល្ខោនយីកេ ១ មុខរបរផលិតស្ករត្នោត ១ និងសិល្បៈរាំស្គរឆៃយ៉ាំ ១។ ទាំងនេះសុទ្ធតែជាបេតិកភណ្ឌតួយ៉ាង ឆ្លុះបញ្ចាំងជម្រៅនៃវប្បធម៌របស់សហគមន៍ ខ្មែរ នៅ ណាមបូ (ភូមិភាគខាងត្បូង)។
ដើម្បីអភិរក្ស ស្តារឡើងវិញ ថែរក្សា និងលើកស្ទួយរាល់តម្លៃសិល្បៈប្រពៃណីរបស់បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ នៅក្នុងភូមិសាស្រ្តខេត្ត អានយ៉ាង លោក លេ វ៉ាន់ផឿក អនុប្រធាន គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្ត អានយ៉ាង បានឱ្យដឹងថា៖ គណៈកម្មាធិការប្រជាជនខេត្តបានរៀបចំគម្រោងមេអភិរក្ស និងលើកស្ទួយតម្លៃសិល្បៈប្រពៃណីជនជាតិ ខ្មែរ សម្រាប់ដំណាក់កាលឆ្នាំ ២០២៦ - ២០៣០ ក្នុងគោលដៅការពារថែរក្សា និងលើកស្ទួយរាល់ទម្រង់សិល្បៈប្រពៃណីរបស់បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ ប្រកបដោយស្ថិរភាព។
នៅពេលខាងមុខ ខេត្តនឹងធ្វើការពិនិត្យពិច័យឡើងវិញ ពិនិត្យមើល និងប្រព័ន្ធភាវូបនីយកម្មបណ្តាទម្រង់សិល្បៈលេចធ្លោរបស់បងប្អូនជនជាតិ ខ្មែរ ដោយផ្តល់អាទិភាពដល់ការការពារជាបន្ទាន់នូវទម្រង់សិល្បៈ មានក្បួនខ្នាតដែលមានហានិភ័យប្រឈមនឹងការបាត់បង់ ព្រមទាំងបមាណីយកម្មកិច្ចការរក្សាទុក ការប្រមូលផ្តុំឯកសារ និងការបង្ហាត់បង្រៀននៅក្នុងសហគមន៍ជនជាតិ ខ្មែរ។ គម្រោងមេផ្តោតសំខាន់ទៅលើការអភិវឌ្ឍកងជួរអ្នកស្នងបន្តវេនតាមរយៈបង្កើតល័ក្ខខ័ណ្ឌងាយស្រួលឱ្យសិប្បករសិប្បការិនីផ្ទេរមុខរបរដោយផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងវត្តអារាម ខ្មែរ សាលារៀន និងស្ថាប័នវប្បធម៌នានា ព្រមទាំងលើកទឹកចិត្តយុវជនឱ្យចូលរួមសិក្សា អនុវត្ត និងសម្តែងសិល្បៈផងដែរ។
ខេត្តនឹងស្តារឡើងវិញនូវលម្ហប្រជុំជីវភាពសិល្បៈនៅក្នុងសហគមន៍ បន្តរក្សាសកម្មភាពសម្តែងដែលភ្ជាប់ជាមួយនឹងពិធីបុណ្យប្រពៃណី បង្កើតក្លឹបសិល្បៈ ខ្មែរ មានសកម្មភាពជាប្រចាំ ស្របពេលនោះដែរភ្ជាប់សិល្បៈប្រពៃណីជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ ការផ្សព្វផ្សាយ និងផលិតផលវប្បធម៌ដើម្បីបង្កើតការងាររកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតជូនសិប្បករសិប្បការិនី។
គម្រោងមេក៏បានកំណត់គោលដៅជំរុញការផ្សព្វផ្សាយ ការអប់រំអំពីតម្លៃសិល្បៈ ខ្មែរ ពង្រឹងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រវាងបណ្តាជនជាតិ និងបង្កើតមោទកភាពអំពីអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ជាតិ។ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០៣០ ខេត្ត អានយ៉ាង ខិតខំសម្រេចឱ្យរួចរាល់ឯកសារពិនិត្យរាល់ទម្រង់សិល្បៈ ខ្មែរ ទាំងអស់ បង្កើតខ្សែភាពយន្តឯកសារ និងផែនទីវប្បធម៌ - សិល្បៈ ខ្មែរ រៀបចំថ្នាក់បង្ហាត់បង្រៀនពី ៥ ដល់ ៧ ថ្នាក់រៀនរាល់ឆ្នាំ និងបង្កើតក្លឹបសិល្បៈ ខ្មែរ យ៉ាងហោចណាស់ ២ ក្លឹបធ្វើសកម្មភាពជាប្រចាំ។ ខេត្តនឹងរៀបចំពិធីមហោស្រពសិល្បៈប្រពៃណី ខ្មែរ ២ ឆ្នាំម្តង និង បង្កើតឃ្លាំងទិន្នន័យឌីជីថលព្រមទាំងគេហទំព័រជំនាញបច្ចេកទេសអំពីសិល្បៈ ខ្មែរ បម្រើការងារអភិរក្ស ការស្រាវជ្រាវ និងការផ្សព្វផ្សាយ។
ចំណុចថ្មីរបស់គម្រោងមេនេះគឺអភិរក្សផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការទាញយកតម្លៃវប្បធម៌បម្រើការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងនោះ ខេត្ត អានយ៉ាង នឹងបង្កើតផលិតផលទេសចរណ៍ឆ្លងកាត់ពិសោធន៍ភ្ជាប់ជាមួយនឹងវប្បធម៌ ខ្មែរ ដូចជា ការទស្សនាវត្ត ខ្មែរ មើលសិល្បៈល្ខោនយូកេ ស្តាប់ភ្លេងពិណពាទ្យ ហាត់រៀនរាំក្បាច់រាំវង់ ឆ្លងកាត់ពិសោធក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ពិធីបុណ្យអកអំបុក និងការស្វែងយល់ពីជីវភាពរស់នៅផ្នែកវប្បធម៌ ខ្មែរ នៅតាមភូមិស្រុក។ លំហ
វប្បធម៌សហគមន៍ជនជាតិ ខ្មែរ នឹងត្រូវបានតភ្ជាប់ជាខ្សែទេសចរណ៍មានលក្ខណៈពិសេសដាច់ដោយឡែក បង្កើតការងាររកស៊ីចិញ្ចឹមជីវិតជូនសិប្បករសិប្បការិនីផង រួមចំណែកលើកស្ទួយតម្លៃបេតិកភណ្ឌផង៕
អត្ថបទនិងរូបថត៖ ថាញ់សាង
ប្រែសម្រួល៖ ចន្ថា
