ការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់លោកអគ្គលេខាបក្ស ប្រធានរដ្ឋ តូឡឹម ក្នុងកិច្ចប្រជុំស្តីអំពីការងារស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន

សូមគោរពសមមិត្តសមាជិកគណៈកម្មាធិការបង្គាប់ការ ៥៧ មជ្ឈិម

សូមគោរពសមមិត្តអញ្ជើញចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំ!

កិច្ចការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានគឺជាខ្លឹមសារដ៏សំខាន់មួយ មិនត្រឹមតែរបស់ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា​ប៉ុននោះទេ ថែមទាំងជាបញ្ហាយុទ្ធសាស្ត្រពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ដល់គំរូអភិវឌ្ឍន៍ លទ្ធភាពស្វ័យភាពនិងឋានៈជាតិរបស់ វៀតណាម នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ខាងមុខ។

ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ទាំងឡាយបាននិងកំពុងវិនិយោគយ៉ាងមហិមាឱ្យការស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍ។ បច្ចុប្បន្ន អ៊ីស្រាអែល រក្សាកម្រិតចំណាយឱ្យការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) ជាប្រចាំស្ថិតក្នុងចំណោមខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងពិភពលោក ប្រហែលជាជាង ៥% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) កូរ៉េ ជិត ៥% GDP សហរដ្ឋអាមេរិក ប្រហែល ៣,៥% GDP ជប៉ុន និង អាល្លឺម៉ង់ រក្សាជាប្រចាំជាង ៣% GDP ចិន ប្រហែល ២,៦% GDP ហើយកំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

សេចក្តីសម្រេចចិត្តលេខ ៥៧ របស់ការិយាល័យនយោបាយបានកំណត់ការអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា ផ្លាស់ប្តូរថ្មីនិងច្នៃប្រតិដ្ឋនិងធ្វើបរិវត្តកម្មឌីជីថលជាតិជាការផ្លោះរំលងសំខាន់កំពូល ក្នុងនោះសង្កត់ធ្ងន់លើរបប ធនធានមនុស្ស ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ទិន្នន័យនិងបច្ចេកវិទ្យាយុទ្ធសាស្ត្រគឺជាសសរស្តម្ភសំខាន់បំផុត ព្រមទាំងទាមទារឱ្យមានការជំរុញការ​ស្រាវជ្រាវអនុវត្តយ៉ាងខ្លាំងក្លា ផ្តោតសំខាន់លើការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋាន។

គោលដៅដល់ឆ្នាំ ២០៣០ បានកំណត់យ៉ាងច្បាស់ថា៖ ការចំណាយលើការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍សម្រេចបានប្រហែល ២% GDP ធនធានមនុស្សធ្វើការស្រាវជ្រាវសម្រេចបានចំនួន ១២ នាក់ក្នុងចំណោមប្រជាជនមួយម៉ឺននាក់ មានចំនួន ៤០ ទៅ ៥០ អង្គការវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាត្រូវបានចាត់លំដាប់ថ្នាក់តំបន់និងអន្តរជាតិ ប្រកាស​វិទ្យាសាស្រ្តអន្តរជាតិកើនឡើងជាមធ្យមចំនួន ១០% ក្នុងមួយឆ្នាំ ចំនួនតក្កកម្មកើនឡើងជាមធ្យមពី ១៦ ទៅ ១៨% ក្នុងមួយឆ្នាំ។

ច្បាប់ស្តីពីវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងផ្លាស់ប្តូរថ្មីនិងច្នៃប្រតិដ្ឋឆ្នាំ ២០២៥ ក៏មានជំហានផ្លាស់ប្តូរថ្មីដ៏សំខាន់ខណៈពេលកំណត់ការ​ស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋានគឺជាសកម្មភាពស្រាវជ្រាវរាវរកសរជាតិ ក្រឹត្យក្រមរបស់ធម្មជាតិ សង្គមនិងគំនិតងាកទៅរកយន្តការ​ក្រោយអធិការកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងក្លា ទទួលយកហានិភ័យវិទ្យាសាស្ត្រ លើកកម្ពស់សេរីភាពក្នុងការស្រាវជ្រាវ ទៀងត្រង់វិទ្យាសាស្ត្រ និង​ទទួលខុសត្រូវក្នុងការបកស្រាយជូន។

ដូច្នេះ អំពីគោលនយោបាយ មាគ៌ាទិសដៅធំក៏ច្បាស់លាស់ណាស់។ បច្ចុប្បន្ននេះបញ្ហាដាក់ចេញគឺត្រូវរៀបចំអនុវត្តយ៉ាងណាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ឱ្យចំ ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីឲ្យ​វិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានក្លាយជាផែនគ្រឹះពុទ្ធិរបស់ជាតិពិតប្រាកដ មិនមែនគ្រាន់តែបញ្ឈប់នៅបណ្តាប្រធានបទរាត់រាយ បែកខ្ញែក រយៈពេលខ្លី។

កិច្ចប្រជុំថ្ងៃនេះក្នុងគោលបំណងផ្តោតលើការពិភាក្សា វាយតម្លៃ និងលើកសំណើរកំណត់ទិសដៅធំស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាន​បម្រើដល់ការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ។ គោលដៅគឺដើម្បីបំភ្លឺឲ្យច្បាស់បញ្ហា ៣៖

ទីមួយ កំណត់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវជំហរ តួនាទីរបស់វិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាននៅក្នុងគំរូអភិវឌ្ឍន៍ថ្មីរបស់ប្រទេស។

ទីពីរ ត្រូវធ្វើអត្តសញ្ញាណកម្មចំណុចកកស្ទះធំៗ ឲ្យបានត្រឹមត្រូវអំពីរបប ហិរញ្ញវត្ថុ ធនធានមនុស្ស ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ទិន្នន័យ និងអង្គការប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រាវជ្រាវ។

ទីបី ស្នើវិធានការ ដំណោះស្រាយ យន្តការ គោលនយោបាយគន្លឹះមានលទ្ធភាពធ្វើទៅបាន ដើម្បីពាំនាំការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋានក្លាយទៅជា​លទ្ធភាពយុទ្ធសាស្ត្រជាតិមួយ។

ខ្ញុំស្នើសមមិត្តទាំងអស់ពិភាក្សាត្រង់ៗ ចំធាតុពិត មិននិយាយជាទូទៅ ផ្តោតលើបញ្ហាធំៗ មានលក្ខណៈ​កំណួច កិច្ចការទាំងឡាយបើមិនបានដោះស្រាយគឺពិបាកនឹងធ្វើឱ្យប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំង។

ជាពិសេស ត្រូវការបំភ្លឺឱ្យច្បាស់ភាពខុសគ្នារវាងវិទ្យាសាស្ត្រ ធម្មជាតិ បច្ចេកវិទ្យាមូលដ្ឋានគ្រឹះជាមួយនឹង​វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងមនុស្សសាស្ត្រដើម្បីមានយន្តការហិរញ្ញវត្ថុ យន្តការវាយតម្លៃ និងយន្តការប្រើប្រាស់លទ្ធផល​សមស្រប។ វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងមនុស្សសាស្ត្រមិនបង្កើតផលិតផលដើម្បីលក់នៅលើទីផ្សារដូចជាវិស័យបច្ចេកវិទ្យា​មួយចំនួនទេ ប៉ុន្តែបង្កើតពុទ្ធិមូលដ្ឋាន ទឡ្ហីករណ៍គោលនយោបាយ គំរូអភិបាលកិច្ច ប្រព័ន្ធតម្លៃវប្បធម៌ លទ្ធភាពព្យាករណ៍ និងអំណាចទន់របស់ប្រទេសជាតិ។

ស្មារតីនៃកិច្ចប្រជុំគឺសម្លឹងមើលឱ្យកាន់តែឆ្ងាយថែមទៀត គិតឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅថែមទៀត ពិភាក្សាអំពីរបៀបធ្វើជាក់ស្តែងបន្ថែមទៀត។ យើងមិនពិភាក្សាអំពីវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានប្រៀបដូចវិស័យឯកទេសចង្អៀតទេ តែពិភាក្សាដូចជាសមាសភាគមួយនៃ​លទ្ធភាព​អភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។

ជាបន្ទាប់មកនេះ សូមអញ្ជើញអចិន្ត្រៃយ៍ក្រុមជំនួយការគណៈកម្មាធិការបង្គាប់ការ ៥៧ លើកជូនរបាយការណ៍ដោយសំយោគ បន្ទាប់ពីនោះថ្នាក់ដឹកនាំបណ្ឌិត្យសភាទាំង ២ រាយការណ៍បំភ្លឺឱ្យច្បាស់ ដើម្បីគណៈប្រតិភូថ្លែងមតិពិភាក្សា។

លោកអគ្គលេខាបក្ស - ប្រធានរដ្ឋបង្ហើបគំនិតពិភាក្សា

ដើម្បីឲ្យកិច្ចប្រជុំឆ្ពោះទៅរកចំណុចស្នូល ខ្ញុំមាន ៤ មតិបង្ហើបដើម្បីសមមិត្តទាំងឡាយស្រាវជ្រាវ ពិភាក្សា។

ទីមួយ អំពីស្មារតីយល់ដឹងនិងកំណត់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍​ថ្មីរបស់ប្រទេសជាតិ។ នេះគឺជាបញ្ហាមានលក្ខណៈមូលដ្ឋានគ្រឺះ។

ក្នុងបរិការណ៍ពិភពលោកងាកទៅរកការប្រកួតប្រជែងពុទ្ធិ បច្ចេកវិទ្យា ទិន្នន័យនិងអ្នកមាន​ទេពកោសល្យ ស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានយ៉ាងខ្លាំងត្រូវការបានទទួលស្គាល់មិនត្រឹមតែជាសកម្មភាពខាងវិធីសាស្រ្តសិក្សាប៉ុននោះទេ ថែមទាំងជាសមាសភាគមួយនៃលទ្ធភាពជាតិទៀតផង។

បញ្ហាដាក់ចេញគឺត្រូវបំភ្លឺឲ្យច្បាស់អំពីទីតាំងនៃការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋាននៅក្នុងគំរូអភិវឌ្ឍន៍ថ្មីរបស់ វៀតណាម បំភ្លឺឱ្យច្បាស់ទំនាក់ទំនងរវាងការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋានជាមួយផ្លាស់ប្តូរថ្មីនិងច្នៃប្រតិដ្ឋ បច្ចេកវិទ្យាយុទ្ធសាស្ត្រ លទ្ធភាពស្វ័យភាពនិងគុណភាពកំណើនក្នុងរយៈពេលវែង។

ស្នើឱ្យសមមិត្តទាំងអស់ផ្តោតលើការពិភាក្សាស៊ីជម្រៅអំពីតម្រូវការអភិវឌ្ឍសិក្សាស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានក្នុងល័ក្ខខ័ណ្ឌ វៀតណាម បច្ចុប្បន្ននេះ កំណត់បណ្តាវិស័យមូលដ្ឋានគ្រឹះត្រូវការអាទិភាពវិនិយោគក្នុងរយៈពេលវែង ព្រមទាំងបំភ្លឺឱ្យច្បាស់ការកំណត់ទិសដៅ​អភិវឌ្ឍស៊ីគ្នារវាងវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ បច្ចេកវិទ្យាមូលដ្ឋានគ្រឹះជាមួយនឹងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និងមនុស្សសាស្ត្រ។

ទីពីរ អំពីចំណុចកកស្ទះធំៗ របស់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋាននាបច្ចុប្បន្ននេះ។

ឆ្លងតាមរយៈរបាយការណ៍និងភាពជាក់ស្តែងបង្ហាញឱ្យឃើញថា ដែនកំណត់ទាំងឡាយ​បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែស្ថិតនៅធនធានវិនិយោគ​ប៉ុននោះទេ តែសំខាន់ជាងនេះទៅទៀតគឺមិនទាន់បង្កើតបានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រាវជ្រាវដែលមានជម្រៅ មានសន្និច្ច័យ និងមានសមត្ថភាពបង្កើតពុទ្ធិថ្មីមួយប្រកបដោយស្ថិរភាព។

ស្នើឱ្យសមមិត្តទាំងអស់ផ្តោតលើការវិភាគឱ្យកាន់តែច្បាស់ថែមទៀតបណ្តាចំណុចកកស្ទះធំបំផុតនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះអំពីរបប យន្តការអភិបាលកិច្ច បរិស្ថានវិធីសាស្រ្តសិក្សា ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវ ទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រ យន្តការ​វាយតម្លៃ និងយន្តការសហការរវាងអង្គសំខាន់ៗ នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីវិទ្យាសាស្ត្រ។

ស្របពេលនោះដែរ ត្រូវការពិភាក្សាបំភ្លឺឱ្យច្បាស់បណ្តាបញ្ហាថ្មីកំពុងដាក់ចេញក្នុងបរិការណ៍ធ្វើបរិវត្តកម្មឌីជីថល បញ្ញា​សិប្បនិម្មិត (AI) និងទិន្នន័យធំទូលាយ ជាពិសេសគឺតម្រូវការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពុទ្ធិជាតិ និង​លទ្ធភាព​ព្យាករណ៍យុទ្ធសាស្ត្របម្រើការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិក្នុងរយៈពេលវែង។

ទីបី អំពីយន្តការអភិវឌ្ឍន៍ធនធានមនុស្សក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រ និងយន្តការហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋាន។ នេះគឺជា​បញ្ហាមានអត្ថន័យកំណត់ចំពោះគុណភាព និងកម្លាំងលូតលាស់នៃខឿនវិទ្យាសាស្ត្រជាតិ។

ស្នើឱ្យសមមិត្តទាំងឡាយផ្តោតលើការពិភាក្សាអំពីយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការរកឃើញ បណ្តុះបណ្តាល ការបំប៉ន តែងតាំងនិងការពារអ្នកមានទេពកោសល្យវិទ្យាសាស្ត្រ បំភ្លឺឱ្យច្បាស់ពីតម្រូវការកសាងកងជួរជំនាញការកំពូល កងកម្លាំងបន្តវេននិងបរិស្ថានអភិវឌ្ឍសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រវ័យក្មេង។

ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះដែរ ត្រូវការមានការពិភាក្សាជ្រៅថែមទៀតអំពីយន្តការហិរញ្ញវត្ថុសមស្របនឹងលក្ខណៈ​ពិសេសដោយឡែកនៃ​វិស័យស្រាវជ្រាវនីមួយៗ ចងចាំថាយន្តការហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម និង​មនុស្សសាស្ត្រ ធានាពង្រីកបានតួនាទី​តម្រង់ទិសដៅ ផ្តល់ប្រឹក្សាគោលនយោបាយ អភិវឌ្ឍវប្បធម៌និងមនុស្សជាតិផង ជៀសវាង​គំនិតប្រែទៅជាពាណិជ្ជកម្មផង ឬអនុវត្តមិនចេះបត់បែនរាល់លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យវាយតម្លៃមិនសមស្របនឹងលក្ខណៈពិសេសដោយឡែក​របស់វិស័យនេះ។

ទីបួន អំពីគំរូអង្គការ និងតួនាទីរបស់បណ្តារបបស្រាវជ្រាវយុទ្ធសាស្ត្រជាតិក្នុងដំណាក់កាលថ្មី។

ការរៀបចំបណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម វៀតណាម និងបណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យា វៀតណាម ឡើងវិញដាក់ចេញតម្រូវត្រូវតែស្រាវជ្រាវគំរូអង្គការ មុខងារ យន្តការប្រតិបត្តិការ និងការទទួលខុសត្រូវយុទ្ធសាស្ត្ររបស់បណ្តាស្ថាប័ន​ស្រាវជ្រាវលំដាប់ជាតិឡើងវិញ។

ស្នើឱ្យសមមិត្តទាំងឡាយពិភាក្សាបំភ្លឺឲ្យច្បាស់តួនាទីរបស់បណ្ឌិត្យសភាទាំងពីរថែមទៀតក្នុងការស្រាវជ្រាវមូលដ្ឋាន ផ្តល់ប្រឹក្សាយុទ្ធសាស្ត្រ ធ្វើវិវេចនា​គោលនយោបាយ ព្យាកររយៈពេលវែង កសាងទិន្នន័យមូលដ្ឋាននិងបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សមានកម្រិតខ្ពស់។ ព្រមទាំងបំភ្លឺឲ្យច្បាស់យន្តការរួមសហការរវាងបណ្ឌិត្យសភាស្រាវជ្រាវ សាកលវិទ្យាល័យ សហគ្រាស ក្រសួង ផ្នែកនិង​មូលដ្ឋាន ដើម្បីបង្កបង្កើតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពុទ្ធិរួមតែមួយ មានជម្រៅនិងបម្រើតម្រូវការអភិវឌ្ឍប្រទេស​ជាតិដោយផ្ទាល់។

ស្មារតីរួមគឺមតិយោបល់ទាំងឡាយត្រូវការផ្តោតលើបញ្ហាធំៗ មានលក្ខណៈយុទ្ធសាស្ត្រ ជៀសវាងរាត់រាយ ចូលទៅចំៗ ចំណុចកកស្ទះ តម្រូវការ​ផ្លាស់ប្តូរថ្មីនិងគោលនយោបាយគន្លឹះទាំងឡាយត្រូវការអាទិភាពក្នុងរយៈពេលខាងមុខ ឆ្លងតាមរយៈនោះ​រួមចំណែកធ្វើឱ្យសុក្រឹតការកំណត់​ទិសដៅអភិវឌ្ឍន៍ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានរបស់ប្រទេសយើងក្នុងដំណាក់កាលថ្មី៕

ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន វៀតណាម - កាសែតព័ត៌មាននិងជនជាតិ
ប្រែសម្រួល៖ អៀងថាន់